Rá»‡p giÆ°á»ng vÃ cÃ¡ch phÃ²ng chá»‘ng

Rá»‡p giÆ°á»ng (bed bug) là loài côn trùng gây háº¡i Ä‘áng sá»£, rá»‡p giÆ°á»ng khi có thá»ƒ lây lan kháº¯p nÆ¡i và ráº¥t khó tiêu diá»‡t. Vá» Ä‘áº·c Ä‘iá»ƒm: Rá»‡p phát triá»ƒn qua 3 giai Ä‘oáº¡n: trá»©ng, thanh trùng và con trÆ°á»Ÿng thành. Trá»©ng rá»‡p thÆ°á»ng Ä‘Æ°á»£c rá»‡p trÆ°á»Ÿng thành Ä‘áº» vào cùng má»™t chá»— á»Ÿ khe tÆ°á»ng, tá»§, giÆ°á»ng, pháº£n, bàn, gháº¿...; có khi nó Ä‘áº» vào cáº£ giáº¥y, váº£i... Trá»©ng rá»‡p có thá»ƒ phát triá»ƒn tá»‘t á»Ÿ gá»—, Ä‘áº¥t... và ráº¥t kém phát triá»ƒn á»Ÿ trong nÆ°á»›c'

Thanh trùng pháº£i tráº£i qua 4 láº§n lá»™t xác, hình thá»ƒ ráº¥t giá»‘ng con trÆ°á»Ÿng thành nhÆ°ng nhá» hÆ¡n, cÆ¡ quan sinh dá»¥c chÆ°a hình thành, các Ä‘á»‘t bàn chân chÆ°a rõ, râu ngáº¯n . Thanh trùng khi má»›i ná»Ÿ dài khoáº£ng 1,2mm; á»Ÿ giai Ä‘oáº¡n cuá»‘i dài tá»›i 5mm. Äá»ƒ lá»™t xác và phát triá»ƒn, thanh trùng cáº§n hút no máu.

á»ž nhiá»‡t Ä‘á»™ tá»« 14-18^oC, trá»©ng cáº§n khoáº£ng 21-22 ngày má»›i ná»Ÿ; á»Ÿ nhiá»‡t Ä‘á»™ tá»« 22-26^oC, cáº§n khoáº£ng 8-9 ngày nhÆ°ng á»Ÿ nhiá»‡t Ä‘á»™ tá»« 35-37^oC nó chá»‰ cáº§n khoáº£ng 5-6 ngày. á»ž nhiá»‡t Ä‘á»™ dÆ°á»›i 14^oC, trá»©ng không phát triá»ƒn Ä‘Æ°á»£c.

á»ž Ä‘iá»u kiá»‡n nhiá»‡t Ä‘á»™ thích há»£p, có Ä‘á»§ thá»©c Äƒn, rá»‡p giÆ°á»ng cáº§n khoáº£ng 28 ngày Ä‘á»ƒ hoàn thành vòng Ä‘á»i. Vá»›i nhiá»‡t Ä‘á»™ không thích há»£p, thá»©c Äƒn không Ä‘á»§, vòng Ä‘á»i cá»§a rá»‡p kéo dài tá»›i 6-10 tuáº§n hoáº·c lâu hÆ¡n.

Cáº£ thanh trùng và rá»‡p trÆ°á»Ÿng thành Ä‘á»u hút máu. Sau khi hút máu khoáº£ng 2 ngày, rá»‡p cái Ä‘áº» trá»©ng. Nó Ä‘áº» liên tiáº¿p trong 5 ngày, sau Ä‘ó láº¡i tiáº¿p tá»¥c hút máu. Rá»‡p thÆ°á»ng hút máu vào ban Ä‘êm nhÆ°ng khi Ä‘ã nhá»‹n Ä‘ói lâu nó có thá»ƒ hút máu cáº£ ban ngày. Rá»‡p chá»‰ hút máu Ä‘á»ƒ sá»‘ng và phát triá»ƒn, không Äƒn cháº¥t gì khác ngoài máu. Thá»i gian hút máu cá»§a rá»‡p trÆ°á»Ÿng thành khoáº£ng 15 phút, má»—i láº§n hút khoáº£ng 15mg máu. Thanh trùng chá»‰ hút máu trong khoáº£ng 1 phút, má»—i láº§n hút khoáº£ng 1/3mg máu.

Rá»‡p có kháº£ nÄƒng nhá»‹n Ä‘ói lâu. á»ž nhiá»‡t Ä‘á»™ láº¡nh, rá»‡p có thá»ƒ nhá»‹n Ä‘ói Ä‘Æ°á»£c hàng nÄƒm. á»ž nhiá»‡t Ä‘á»™ bình thÆ°á»ng, rá»‡p nhá»‹n Ä‘ói Ä‘Æ°á»£c vài tháng. Má»—i phút rá»‡p trÆ°á»Ÿng thành di chuyá»ƒn Ä‘Æ°á»£c khoáº£ng 1,25m; thanh trùng di chuyá»ƒn Ä‘Æ°á»£c khoáº£ng 25cm. Äá»i sá»‘ng cá»§a rá»‡p trung bình khoáº£ng 14 tháng. Con cái Ä‘áº» tá»« 1-2 trá»©ng/ tuáº§n. Trong phòng thí nghiá»‡m, má»™t con cái có thá»ƒ Ä‘áº» Ä‘Æ°á»£c tá»›i 541 trá»©ng nhÆ°ng trên thá»±c táº¿ rá»‡p Ä‘áº» ít trá»©ng hÆ¡n.

Cách phòng chá»‘ng rá»‡p giÆ°á»ng

Có nhiá»u biá»‡n pháp Ä‘á»ƒ phòng, chá»‘ng rá»‡p giÆ°á»ng hút máu. Cách phòng chá»‘ng rá»‡p Ä‘Æ¡n giáº£n nháº¥t là cáº§n vá»‡ sinh thÆ°á»ng xuyên hàng tháng chÄƒn, màn, giÆ°á»ng, chiáº¿u, khe káº½ tá»§, bàn, gháº¿; phÆ¡i, quét dá»n, lau chùi sáº¡ch nhà á»Ÿ...

Ngoài ra, có thá»ƒ sá» dá»¥ng các biá»‡n pháp diá»‡t rá»‡p nhÆ° dùng nÆ°á»›c sôi, má»—i 200 lít nÆ°á»›c sôi cho vào 200 gam xà phòng bá»™t hoáº·c 1 bánh xà phòng giáº·t vào, quáº¥y cho tan Ä‘á»u, tÆ°á»›i vào các khe káº½ có rá»‡p. Công viá»‡c này nên thá»±c hiá»‡n má»—i tuáº§n má»™t láº§n và liên tá»¥c trong 5-6 tuáº§n liá»n.

Có thá»ƒ dùng que nhá»n khêu, ngoáy vào nhá»¯ng khe káº½ có rá»‡p trú áº©n hoáº·c dùng máy hút bá»¥i hút rá»‡p, diá»‡t rá»‡p; phÆ¡i náº¯ng các váº¡t giÆ°á»ng, chiáº¿u, má»‡m... hoáº·c dùng các cháº¥t háº¥p dáº«n kiáº¿n Ä‘áº¿n Äƒn rá»‡p.

Sá» dá»¥ng các loáº¡i hóa cháº¥t diá»‡t côn trùng ít có hiá»‡u quáº£.

Má»™t kinh nghiá»‡m dân gian thÆ°á»ng áp dá»¥ng Ä‘á»ƒ phòng, chá»‘ng rá»‡p là dùng lá sen tÆ°Æ¡i tráº£i lên giÆ°á»ng nÆ¡i có rá»‡p trú áº©n, má»—i giÆ°á»ng náº±m ráº£i tá»« 4-5 lá sen tÆ°Æ¡i; sau má»™t thá»i gian rá»‡p sáº½ biáº¿n máº¥t